Pod koniec lipca 2017 roku wyruszyliśmy na naszą największą dotychczasową wyprawę: trzytygodniowy road trip przez Bałkany. Poza Polską trasa wiodła przez siedem krajów: Czechy, Węgry, Bośnię i Hercegowinę, Czarnogórę, Albanię, Chorwację i Austrię. Do naszego niebieskiego Forda Tourneo Custom zapakowaliśmy namiot, skrzynie z prowiantem i całą szóstkę.
Albania, główny cel wyprawy, okazała się prawdziwym odkryciem: dzika przyroda, gorące źródła, turkusowe plaże i niezwykła gościnność mieszkańców. Do tego doszły zamki w Bośni, fjordy Czarnogóry, wodospady Chorwacji i pandy w wiedeńskim zoo. W sumie były to trzy tygodnie przygód, około 5000 km i mnóstwo wspomnień. Z prawie każdego dnia wyprawy nagraliśmy krótki film: obejrzycie je w poszczególnych wpisach albo wszystkie po kolei na playliście z tej wyprawy na naszym kanale YouTube. Jeśli Wam się spodobają, zasubskrybujcie nasz kanał, żeby nie przegapić kolejnych wypraw.
W skrócie
- W drodze byliśmy 23 dni, od soboty 29 lipca do 20 sierpnia 2017 roku (dzień 1 w planie poniżej, 28 lipca, to jeszcze pakowanie w domu).
- Przejechaliśmy około 5000 km przez osiem krajów, licząc Polskę.
- Jechaliśmy w szóstkę naszym Fordem Tourneo Custom z boxem dachowym. Najmłodsza córka miała wtedy nieco ponad rok.
- Spaliśmy głównie pod namiotem na kempingach, raz na dziko na albańskiej plaży, raz w domkach nad rzeką Tarą i raz w hotelu w Gjirokastrze.
- Przez pierwsze 12 dni jechaliśmy na południe, prawie do granicy z Grecją, a przez kolejne 11 wracaliśmy na północ.
Trasa
Polska - Czechy (tranzyt) - Węgry (Balaton) - Bośnia i Hercegowina (Jajce, Sarajewo) - Czarnogóra (tranzyt) - Albania (Rodonit, Durrës, Berat, Langarica, Gjirokastra, Blue Eye, Ksamil, Butrint, Llogara, Kavaja) - Czarnogóra (Lovćen, Kotor) - Bośnia i Hercegowina (Kravica) - Chorwacja (Trogir, Krka, Jeziora Plitwickie, okolice Zagrzebia) - Austria (Wiedeń) - Czechy (tranzyt) - Polska
Przygotowanie i pakowanie
Do wyjazdu szykowaliśmy się przez około pięć wieczorów. Zamiast walizek i plecaków spakowaliśmy wszystko do skrzynek magazynowych, które stanęły w bagażniku w zbudowanej specjalnie na tę wyprawę „szafie”: na dole jedzenie i kuchnia, w środku stolik turystyczny i dwie kuchenki gazowe, na górze ubrania, buty i ręczniki. Z drugiego rzędu wyjęliśmy jeden fotel, a na jego miejscu stanęła lodówka turystyczna. Materace, śpiwory i okrycia przeciwdeszczowe pojechały w boxie dachowym o pojemności 520 litrów. Jak to wszystko wyglądało, pokazujemy we wpisie Wyprawa na Bałkany 2017.
Trasę zaplanowaliśmy tak, żeby jak najwięcej jechać w czasie południowej drzemki najmłodszej córki. Najtrudniejsze były pierwsze dwa i ostatnie dwa dni, kiedy w aucie spędzaliśmy prawie cały dzień. W pozostałe dni rano po śniadaniu zwijaliśmy namiot i ruszaliśmy do następnego miejsca. Jazda trwała wtedy zwykle od 2 do 4 godzin.
Gdzie spaliśmy
Większość nocy spędziliśmy pod namiotem na kempingach. W Czechach był to Camping Hana, gdzie przywitał nas napis „brak wolnych miejsc”, ale miejsce czekało na nas dzięki wcześniejszej rezerwacji mailem. Nad Balatonem nie mieliśmy rezerwacji i na Caravan Camping w Keszthely zostały już tylko pojedyncze wolne miejsca (Zamek Szigliget nad Balatonem).
W Bośni i Hercegowinie spaliśmy na kempingu Autocamp Plivsko Jezero nad krystalicznie czystym jeziorem w Jajcach, a po Sarajewie w domkach na kempingu nad rzeką Tarą, z którego wyrusza się na rafting.
W Albanii nocowaliśmy na kempingu Legjenda w Szkodrze, na kempingu Mali i Robit w Durrës, na Berat Caravan Camping, na Ksamil Caravan Camping, na przełęczy Llogara i na kempingu Pa Emer w okręgu Kavaja, chyba najładniejszym, jaki odwiedziliśmy w tym kraju (Kavaja, kemping Pa Emer). Jedną noc spędziliśmy na dziko na plaży przy ujściu rzeki Shkumbin (Nocleg na dziko w Albanii). W Gjirokastrze zamiast namiotu wybraliśmy pokój w Hotel Bebej Traditional.
W drodze powrotnej spaliśmy na kempingu Bartula My Olive Garden Camp koło Baru w Czarnogórze, nad Bacińskimi Jeziorami, na Camp Marina przed Krką, na Camping Korana przy wejściu do Parku Narodowego Jezior Plitwickich, na Camping Klenovica, na Camp Zagreb, na Camping Wien Süd w Wiedniu i na koniec na Camping Baldovec w Czechach. W sierpniu na chorwackim wybrzeżu kilka kempingów nie miało już wolnych miejsc. Na Camping Klenovica nasz namiot stanął na betonowej półce skalnej z widokiem na morze (Jeziora Plitwickie).
Jedzenie
Dwie duże skrzynie zajmowały zapasy jedzenia z domu. W miarę jak pustoszały, zamieniały się w skrzynie na pranie. Na bieżąco robiliśmy zakupy w Lidlu i na przydrożnych straganach z owocami. Najbardziej zapamiętaliśmy wyjątkowo słodkiego arbuza kupionego zaraz po wjeździe do Bośni. Śniadania jedliśmy na kempingu, a obiad jedliśmy w restauracji po drodze albo gotowaliśmy obiadokolację na kempingowej kuchence.
Po drodze próbowaliśmy lokalnych smaków: węgierskiego langosza (dzieciom bardziej smakowała wersja z marmoladą), kuchni bośniackiej na kempingu w Jajcach, tradycyjnego albańskiego śniadania przygotowanego przez gospodarzy w Gjirokastrze, a w drodze do domu czeskiego gulaszu z knedlikami w Jedovnicach.
Drogi i jazda z dziećmi
Najdłuższe odcinki przejechaliśmy na początku: 340 km z Czech nad Balaton zajęło nam 5,5 godziny, a 274 km z Węgier do Jajec 5 godzin. W 2017 roku pierwszą kontrolę paszportową mieliśmy już na moście w Barcs między Węgrami a Chorwacją. Przed mostem w Starej Gradišce na granicy z Bośnią stał korek.
W Albanii przyjęliśmy, że jedziemy ze średnią prędkością około 30 km/h: 100 km z Szkodry na półwysep Rodonit zajęło nam 3 godziny i 15 minut. Na rondach i skrzyżowaniach bez świateł obowiązywała raczej zasada „większy ma pierwszeństwo”. Na autostradzie zdarzały się ronda i stragany z owocami na poboczu (Półwysep Rodonit). Na południu kraju ruch był już dużo spokojniejszy.
Dwa razy zaufaliśmy nawigacji i dwa razy tego żałowaliśmy. W Sarajewie „skrót” zaprowadził nasz ponad pięciometrowy bus w uliczkę, przez którą przejechaliśmy na złożonych lusterkach. W Czarnogórze z kolei tunel Sozina wyprowadził nas na bardzo wąską lokalną drogę. Nauczka: biała droga na Google Maps w górach nie oznacza nic dobrego. Na albańskiej plaży zakopaliśmy się w piasku i z opresji wyciągnął nas dopiero samochód terenowy.
Lato 2017 roku było bardzo gorące. W Albanii temperatura przekraczała 40 stopni. Dlatego prawie codziennie szukaliśmy wody: basenu na kempingu, jeziora, rzeki albo morza.
Co najbardziej podobało się dzieciom
Już pierwszego dnia dzieci rozpoznawały bohaterów bajek w Ogrodzie Bajek w Międzygórzu. W Sarajewie urządziliśmy sobie wyścig, biegnąc po olimpijskim torze bobslejowym. W Jajcach dzieci chciały zajrzeć do każdego drewnianego młynka i całe przedpołudnie spędziły na kąpielisku Kupaliste Brana.
Największą frajdą była jednak woda: basen na kempingu Legjenda w Szkodrze, gorące źródła w kanionie rzeki Langarica, fale rozbijające się o skały w Ksamilu i sztuczna wysepka na kempingu Pa Emer. W wodospadach Kravica woda miała może 16 stopni, a dzieci i tak nie chciały wychodzić. W Parku Narodowym Krka można było się wtedy jeszcze kąpać przy wodospadach (od 2021 roku jest to zakazane).
Na Camp Zagreb dzieci od razu dopytywały o kajaki. Na koniec wyprawy zobaczyliśmy wielkie pandy w wiedeńskim zoo, o których jedna z córek marzyła od dawna.
Plan szczegółowy
Dzień 1 - 28 lipca
- Wyprawa na Bałkany 2017 - zapowiedź i pakowanie
Dzień 2 - 29 lipca
- Ogród Bajek w drodze do Czech - przystanek w Międzygórzu
Dzień 3 - 30 lipca
- Zamek Szigliget nad Balatonem - Węgry, ruiny zamku z widokiem na jezioro
Dzień 4 - 31 lipca
- Jajce - Bośnia i Hercegowina, wodospad w centrum miasta i stare młyny
Dzień 5 - 1 sierpnia
- Sarajewo - stolica Bośni i Hercegowiny, historia i kontrasty
Dzień 6 - 2 sierpnia
- Przez Czarnogórę do Albanii - przejazd przez góry Czarnogóry, pierwszy kontakt z Albanią
Dzień 7 - 3 sierpnia
- Półwysep Rodonit - ruiny zamku nad Adriatykiem
Dzień 8 - 4 sierpnia
- Amfiteatr i muzeum archeologiczne w Durrës - rzymski amfiteatr i starożytne znaleziska
- Nocleg na dziko w Albanii - biwak na plaży
Dzień 9 - 5 sierpnia
- Berat - miasto tysiąca okien, zamek i stare miasto
Dzień 11 - 7 sierpnia
- Gorące źródła w kanionie rzeki Langarica - kąpiel w naturalnych gorących źródłach
- Gjirokastra - kamienne miasto i zamek z widokiem na dolinę
Dzień 12 - 8 sierpnia
Dzień 13 - 9 sierpnia
- Butrint - starożytne ruiny na liście UNESCO
- Przełęcz Llogara - widokowa trasa wzdłuż wybrzeża
Dzień 14 - 10 sierpnia
- Kavaja, kemping Pa Emer - odpoczynek nad morzem
Dzień 16 - 12 sierpnia
- Mauzoleum Niegosza, przełęcz Lovćen i Kotor - Czarnogóra, górska droga i zatoka kotorska
Dzień 17 - 13 sierpnia
- Wodospady Kravica - orzeźwienie w sercu upalnej Bośni
Dzień 18 - 14 sierpnia
- Trogir - stare miasto na liście UNESCO i nieplanowane spotkanie
Dzień 19 - 15 sierpnia
- Park Narodowy Krka - wodospady i pomosty
Dzień 20 - 16 sierpnia
- Jeziora Plitwickie - turkusowa perła Chorwacji
Dzień 21 - 17 sierpnia
- Camp Zagreb - kajaki na sztucznym stawie
Dzień 24 - 20 sierpnia
- Wiedeń z dziećmi: ZOO, pandy i droga powrotna - wiedeński ogród zoologiczny i podróż do domu
Informacje praktyczne
Przepisy, opłaty i ceny sprawdziliśmy w listopadzie 2026 roku.
Granice i dokumenty
Do Bośni i Hercegowiny, Czarnogóry i Albanii obywatele Polski mogą wjechać na paszport albo na dowód osobisty. Co jeszcze warto wiedzieć:
- w 2017 roku Chorwacja nie była jeszcze w strefie Schengen, więc dokumenty sprawdzano też na granicy węgiersko-chorwackiej. Od 1 stycznia 2023 roku Chorwacja jest w strefie i tych kontroli już nie ma,
- granice tych krajów z Chorwacją to zewnętrzna granica strefy Schengen, więc trzeba mieć dokumenty przy sobie,
- obywateli UE nie obejmuje nowy system rejestracji wjazdów i wyjazdów EES,
- w Bośni i Hercegowinie bez wizy można przebywać do 90 dni w ciągu 6 miesięcy.
Gdy jedzie jedno z rodziców
Według polskiego prawa wyjazd dziecka za granicę, także na krótkie wakacje, to istotna sprawa dziecka, o której rodzice decydują wspólnie. Straż Graniczna nie sprawdza na granicy zgody drugiego rodzica i nie ma na nią urzędowego formularza, ale warto mieć taką zgodę na piśmie.
Ubezpieczenie auta
- w Albanii potrzebna jest Zielona Karta, którą wydaje ubezpieczyciel OC,
- Bośnia i Hercegowina oraz Czarnogóra należą do tej samej grupy co kraje UE, więc tam wystarczy polska polisa OC.
Waluty
- Czechy: korony (CZK),
- Węgry: forinty (HUF),
- Bośnia i Hercegowina: marki zamienne (KM),
- Albania: leki (ALL),
- Chorwacja (od 2023 roku), Austria i Czarnogóra: euro.
Dziś na bramkach autostrad w Bośni można płacić w euro albo w markach.
Winiety i opłaty
Opłaty drogowe na trasie dziś:
- Czechy: elektroniczna winieta na 10 dni kosztuje 300 CZK (w 2017 roku winieta była jeszcze naklejką na szybę, elektroniczną wprowadzono w 2021 roku),
- Węgry: e-matrica na 10 dni kosztuje 6900 HUF,
- Austria: cyfrowa winieta na 10 dni kosztuje 12,80 EUR (10-dniowa kupiona online obowiązuje od razu, a na roczną i dwumiesięczną kupioną online czeka się 18 dni). Latem 2017 roku była tylko naklejka, a cyfrową winietę zaczęto sprzedawać w listopadzie 2017 roku,
- Chorwacja i Bośnia: płaci się za przejechane odcinki autostrad na bramkach. W Chorwacji system bez bramek ma ruszyć 1 marca 2027 roku,
- Czarnogóra: przejazd tunelem Sozina kosztuje 2,50 EUR.
Bezpieczeństwo
- w Albanii polskie służby odradzają jazdę po zmroku, bo na drogach zdarzają się dziury i zwierzęta,
- w Bośni i Hercegowinie na postojach lepiej nie schodzić z pobocza do lasu ze względu na miny, zwłaszcza tam, gdzie stoją tabliczki „PAZI MINE”.
Kempingi
Gdy byliśmy tam w sierpniu 2017 roku, nad Balatonem i na chorwackim wybrzeżu wolnych miejsc było niewiele. W Czechach uratowała nas rezerwacja mailem.
W Chorwacji biwakowanie na dziko jest zabronione: namiot można rozbić tylko na zarejestrowanym kempingu.
