Krzyżtopór

Zamek Krzyżtopór położony w miejscowości Ujazd w województwie świętokrzyskim jest wyjątkowym zabytkiem. Wzniesiono go w XVII wieku, a do dziś ostały się z niego jedynie ruiny.

Zamek Krzyżtopór

Jest to obszerny zespół pałacowo-zamkowy zbudowany w stylu włoskim, wpisany w pięciobok bastionowej fortyfikacji (pentagon - kojarzony z Marsem - bogiem wojny). Pełnił rolę reprezentacyjną i obronną, bo pałac otaczały mury obronne.

Nad bramą znajduje się charakterystyczny krzyż (symbol wiary i polityki) i topór, nawiązujący do herbu Ossolińskich, z których rodu wywodził się fundator zamku, wojewoda sandomierski Krzysztof Ossoliński. Symbole nad bramą miały strzec wiary mieszkańców, by nigdy jej nie porzucili.

Można by powiedzieć, że zamek jest próbą realizacji marzeń fundatora. Miał możliwości, znane nazwisko, rodową fortunę. W XVII wieku - do czasu wybudowania Wersalu - mówiono, że Krzyżtopór to największa budowla pałacowa w Europie. W czasach świetności panował tam przepych: dach w wieży zbudowany był ze szkła, wokół pałacu rozciągały się piękne ogrody. Co ciekawe, obiekt nigdy nie został w pełni dokończony. Ani fundator, ani jego syn nie zdążyli w nim zamieszkać. Fundator zmarł na skutek choroby, a jego syn poległ na wyprawie wojennej. Kolejni właściciele nie kwapili się do wydawania pieniędzy na dokończenie obiektu i w rezultacie zamek popadł w ruinę.

Ciekawostka: w czasie potopu, w 1655 roku, zamek zajęli Szwedzi. Zostali w nim do 1657 roku i bardzo go złupili, a naprawa zniszczeń okazała się zbyt kosztowna. Ostatecznej ruiny dopełnili Rosjanie, którzy zdobyli zamek w 1770 roku podczas konfederacji barskiej.

Ciekawe jest też to, że budowniczowie uwzględnili zamiłowanie fundatora do liczb i ich magii. W zamku powstało więc 365 okien (tyle, co dni w roku), 52 pokoje (symbolizujące tygodnie), 12 sal (symbolizujących miesiące) i 4 wieże (kwartały).

Zamek zajmuje 1,3 hektara, a jego mury mają łącznie 600 m długości. Obiekt jest oficjalnie udostępniony do zwiedzania i wyznaczono w nim trasy turystyczne. Dzięki dotacji unijnej dostosowano go do ruchu turystycznego: niebezpieczne miejsca są zabezpieczone, podziemia oświetlone, a są nawet metalowe schody. Oprócz tego przy bramie znajdziemy sklep z pamiątkami i zaplecze sanitarne.

Zwiedzanie zamku jest ciekawą atrakcją także dla dzieci. Nasze odnajdywały najróżniejsze tajemne przejścia łączące poszczególne miejsca w zamku.

Karta Dużej Rodziny

Zamek Krzyżtopór honoruje Kartę Dużej Rodziny: bilet dla posiadacza karty kosztuje 17 zł od osoby (normalny 22 zł, ulgowy 19 zł). Ceny sprawdziliśmy w listopadzie 2026 roku.