Międzyrzecki Rejon Umocniony

Międzyrzecki Rejon Umocniony, nazywany potocznie MRU, to pas fortyfikacji zbudowany w latach 1934-1944 przez Niemców. Miał bronić wschodniej granicy. Zaledwie kilkanaście kilometrów od niej postanowiono szczelnie zamknąć teren między Odrą a Wartą. Ufortyfikowano wszystkie przesmyki między jeziorami. Na powierzchni stanęły schrony bojowe (Panzerwerke), a pod ziemią połączono je w jeden system.

Pierwotnie planowano zbudować 107 schronów, ale planu nie zrealizowano. Gdyby udało się dokończyć budowę, byłaby to najpotężniejsza linia umocniona na świecie. Niemcom udało się ukończyć odcinek centralny i to on przetrwał do dziś. System nigdy nie został uzbrojony ani wykorzystany militarnie. Wojska radzieckie, idąc na Berlin, przejechały drogą obok „zębów smoka”, czyli specjalnych zapór, które miały zatrzymać czołgi. Budowa kosztowała ogromne pieniądze i kilkakrotnie przekroczyła zakładany budżet. W międzyczasie zmieniono strategię i w podziemiach urządzono fabrykę silników lotniczych, które najwidoczniej były bardziej potrzebne.

Po wojnie fortyfikacje zajęła Armia Radziecka, która w 1949 roku przekazała podziemia Wojsku Polskiemu. Żołnierze radzieccy urządzili tu sobie poligon i testowali broń, wysadzając w powietrze poszczególne schrony. Próbowano też wywieźć metalowe części, na szczęście bezskutecznie. W latach 80. o mały włos nie powstało tu składowisko materiałów radioaktywnych (co za pomysł!). W 1980 roku w podziemiach utworzono rezerwat nietoperzy „Nietoperek”. Dziś zimuje w nim ponad 30 tysięcy osobników.

Ciekawostka: podziemne korytarze odcinka centralnego mają łącznie około 32 km długości. Zimowisko nietoperzy w MRU należy do dziesięciu największych w Europie, a w niektórych latach liczono tu ponad 39 tysięcy nietoperzy z 12 gatunków.

Zwiedzanie MRU z dziećmi

MRU można zwiedzać zarówno na powierzchni, jak i pod ziemią. Oczywiście ciekawsza jest część podziemna i to ona jest główną atrakcją tego miejsca. Widać w niej rozmach, z jakim zbudowano cały system fortyfikacji. Podziemia można zwiedzać z przewodnikiem, a do wyboru są dwa punkty wejścia: w Pniewie i w Boryszynie. My z dziećmi pojechaliśmy do Pniewa, gdzie są skansen sprzętu wojskowego i sala wystawowa. Tuż obok budynku muzeum stoi Panzerwerk 717, przez który schodzi się do podziemi.

Przewodnik opowiedział nam historię miejsca, którą streściliśmy powyżej. Fortyfikacje kryją wiele tajemnic, na przykład ukrywano w nich cenną porcelanę. Usłyszeliśmy też wiele ciekawych anegdot.

Pod ziemią panuje stała temperatura 9-12°C. Warto zabrać latarkę, bo oświetlona jest tylko część korytarza. Do wyboru są dwie trasy: krótsza i dłuższa. My zdecydowaliśmy się na dłuższą, bo to nie pierwsza nasza wyprawa z dziećmi pod ziemię. Dzięki temu i my, i dzieci skorzystaliśmy więcej. Trafił się nam wspaniały przewodnik, który w zabawny sposób opowiadał o umocnieniach. W tym miejscu warto wspomnieć, że mieliśmy niesamowite szczęście. Naszym przewodnikiem po MRU był wielki miłośnik fortyfikacji - pan Jacek Podemski. Prowadzi on w telewizji program o nazwie "Wstęp wzbroniony".

Dzięki takim wyprawom dzieci uczą się trochę historii i widzą, co człowiek jest w stanie stworzyć. Podczas naszych wakacji w Danii widzieliśmy w Thyborøn fortyfikacje Wału Atlantyckiego zbudowane na plaży. Dzieci świetnie skojarzyły je z właśnie zwiedzanym MRU.

Widoczne na zdjęciu powyżej "zęby smoka" trochę rozczarowały Justynkę, która myślała, że będzie tu prawdziwy smok.

Koniecznie zajrzyjcie też na YouTube, by obejrzeć nasz filmik z wycieczki do MRU:

Karta Dużej Rodziny

Muzeum Fortyfikacji i Nietoperzy w Pniewie ma bilety dla rodzin z Kartą Dużej Rodziny: bilet na trasę krótką kosztuje 130 zł, a na trasę długą 140 zł za rodzinę 2+2. Za każde kolejne dziecko dopłaca się 5 zł. Ceny sprawdziliśmy w listopadzie 2026 roku.