W lipcu 2018 roku byliśmy na kempingu Camping Cortina w Dolomitach. Dzień wcześniej dotarliśmy tu przez Grossglockner - najwyżej położoną asfaltową drogę przełęczową w Austrii. Tym razem czekał nas zupełnie inny rodzaj przygody. Nie panoramiczna trasa samochodowa, ale góra, w której żołnierze ponad sto lat temu wykuwali tunele w skale. To czwarty dzień naszej wyprawy Alpy i Dolomity 2018.
Tunele z I wojny światowej na Monte Lagazuoi leżą nad przełęczą Passo Falzarego, skąd kolejka linowa wjeżdża na górę w ok. 3 minuty. Najdłuższy jest włoski tunel minowy (ok. 1100 m), którym od górnej stacji kolejki schodzi się w ok. godzinę. My zeszliśmy na przełęcz szlakiem, bez tunelu. Całe muzeum pod gołym niebem jest bezpłatne.
Droga na Passo Falzarego
Rano zapakowaliśmy się do samochodu i pojechaliśmy w stronę Passo Falzarego. Droga z Cortiny d'Ampezzo na przełęcz prowadzi serpentynami, a widoki z każdym zakrętem robią się coraz bardziej dramatyczne. Dolomitowe szczyty wyrastają z zielonych łąk jak ogromne kamienne wieże. Dzieci na zmianę przyglądały się krajobrazowi i kłóciły o miejsce przy oknie.
Na przełęczy Falzarego, na wysokości ponad 2100 metrów, znajduje się stacja dolna kolejki linowej na Monte Lagazuoi. Parking był dobrze oznaczony, a cała infrastruktura przygotowana na turystów. Kupiliśmy bilety na funivię - kolejkę, która w kilka minut wynosi pasażerów na wysokość ok. 2750 m n.p.m.
Na szczycie
Wjazd kolejką to przeżycie samo w sobie. Kabina unosi się nad stromymi ścianami skalnymi i z każdą chwilą widok się poszerza. Na górze czeka schronisko Rifugio Lagazuoi i panorama, od której trudno oderwać wzrok - widać Marmoladę, Tofane, Cinque Torri i dziesiątki innych dolomitowych szczytów.
Zabraliśmy ze sobą dmuchane sofy - w panującym na szczycie wietrze napompowały się w mgnieniu oka. Chwila odpoczynku na sofie z takim widokiem to coś, co trudno powtórzyć gdziekolwiek indziej.
Ale nie po widoki tu przyjechaliśmy. A raczej - nie tylko po widoki.
Tunele i okopy
Monte Lagazuoi to jedno z najbardziej niezwykłych miejsc związanych z I wojną światową w Alpach. W latach 1915-1918 przebiegał tutaj front alpejski - linia walk między Włochami a Austro-Węgrami. Obie strony budowały w skale rozbudowane systemy tuneli, okopów i stanowisk strzelniczych. Żołnierze żyli i walczyli na wysokości prawie trzech tysięcy metrów, w ekstremalnym zimnie, a lawiny były równie groźne jak wrogi ogień.
Dzisiaj te pozycje zachowane są jako muzeum pod gołym niebem. Ze szczytu ruszyliśmy pieszo w dół szlakiem narciarskim, którym zimą zjeżdża się głównym żlebem w stronę przełęczy. Po drodze zeszliśmy z niego na chwilę do małej groty wykutej w skale przez żołnierzy.
Dzieci reagowały zupełnie inaczej, niż się spodziewaliśmy. Krzyś chciał wiedzieć, jak żołnierze jedli i spali w takich warunkach. Agata z niepokojem zaglądała w ciemny kąt groty. Młodsze - Justyna i Iwona - traktowały grotę raczej jako wielką przygodę, nie do końca rozumiejąc jeszcze kontekst historyczny. I chyba dobrze - wystarczyło, że czuły tę atmosferę.
Przejście przez stanowiska bojowe robi wrażenie niezależnie od wieku. Widać otwory strzelnicze, resztki umocnień, miejsca, w których żołnierze spędzali tygodnie. Trudno sobie wyobrazić codzienne życie na takiej wysokości, w skale, z wrogiem po drugiej stronie grani.
Ciekawostka: na Lagazuoi walczono nie tylko na powierzchni, ale i we wnętrzu góry. Obie strony drążyły korytarze minowe pod pozycjami przeciwnika. Austro-Węgrzy odpalili tu cztery miny, a 20 czerwca 1917 roku Włosi zdetonowali 33 tony materiału wybuchowego pod przednim wierzchołkiem Małego Lagazuoi. Włoski tunel minowy ma ok. 1100 m długości i dziś można go przejść, schodząc w stronę przełęczy Falzarego.
Zejście
Szlak w dół prowadzi głównym żlebem i jest stromy, ale dla rodziny z dziećmi jak najbardziej do przejścia - pod warunkiem, że maluchy lubią chodzić po górach i mają sensowne buty. Nasze czworo dawało radę bez większych problemów, choć pod koniec nogi już trochę protestowały.
Warto wiedzieć: do przejścia włoskim tunelem minowym zaleca się kask, latarkę czołową, rękawice i dobre buty. W tunelu jest ciemno, a zwykle schodzi się nim w dół, więc czołówki przydadzą się każdemu, także dzieciom.
Zejście zajęło nam mniej więcej dwie i pół godziny, z licznymi przystankami na odpoczynek i zdjęcia. Na dole, z powrotem na Passo Falzarego, czekał na nas samochód i zasłużona przekąska.
Podsumowanie
Monte Lagazuoi to miejsce, które łączy historię, przyrodę i górską przygodę w jednym. Dla nas było jednym z najciekawszych punktów pobytu w Dolomitach. Wieczorem wróciliśmy na kemping do Cortiny, zmęczeni, ale pod wrażeniem tego, co zobaczyliśmy. Następnego dnia czekały nas kolejne dolomitowe szlaki, o których piszemy we wpisie Sass Pordoi, Lago di Carezza i pizza w Dolomitach.
Informacje praktyczne
Sezony kolejki i zasady sprawdziliśmy w listopadzie 2026 roku.
Kiedy jechać
Latem 2026 roku kolejka na Lagazuoi kursowała od 6 czerwca do 18 października, a sezon zimowy 2026/2027 trwa od 23 grudnia do 4 kwietnia.
Dojazd i parking
Dolna stacja kolejki jest na Passo Falzarego. Parking przy niej był bezpłatny przez cały sezon letni 2026.
Bilety
Muzeum pod gołym niebem na Lagazuoi jest bezpłatne, płaci się tylko za kolejkę (aktualne ceny na stronie lagazuoi.it).
Z dziećmi
Schodząc szlakiem narciarskim, zajrzeliśmy do małej groty wykutej w skale.
Najdłuższy włoski tunel minowy (ok. 1100 m) to osobna, wymagająca trasa:
- zejście nim trwa ok. godziny, a w środku jest ciemno, stromo i ślisko, więc to trasa dla dzieci, które dobrze chodzą po górach,
- w środku potrzebne są latarka, kask i lonża z karabinkiem (sprzęt można wypożyczyć przy dolnej stacji kolejki).
Bez tunelu można zejść na przełęcz szlakami 401 i 402, w ok. 2,5 godziny.
